Bugün İstanbul’un düşman esaretinden kurtuluşunun 102. yılı kutlanıyor.
İstanbul’un işgali, Osmanlı’nın da dahil olduğu İttifak Devletleri’nin Birinci Dünya Savaşı’ndaki yenilgiyi kabul etmesiyle başladı. Bunu fırsat bilen İtilaf Devletleri donanmaları, 30 Ekim 1918’de imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması’nı gerekçe göstererek 13 Kasım 1918’de Haydarpaşa açıklarına demirleyip şehre giriş yaptı.
Fiilen başlayan işgal, Mustafa Kemal Paşa’nın önderliğinde Kurtuluş Savaşı’nın ilk adımlarının atılmasının ardından, İtilaf güçlerinin müdahalesiyle 16 Mart 1920’de resmi hale geldi.
“Geldikleri gibi giderler”
Mustafa Kemal Paşa, Adana’dan trene binip Haydarpaşa rıhtımına vardığında, düşman gemilerinin zafer bayraklarıyla limana demirlediğini ve azınlıkların coşkuyla sahilleri doldurduğunu gördü; bu manzara karşısında, “Geldikleri gibi giderler!” sözünü söylemişti.
İstanbul işgal altındayken, Kurtuluş Savaşı devam ediyordu. Türk Ordusu’nun İzmir’e girmesinden sonra Fahrettin Paşa komutasındaki 5. Süvari Kolordusu, İtilaf Devletleri kontrolündeki tarafsız bölgeye doğru ilerlemeye başladı. Bunun üzerine müttefik kuvvetlerde bulunan Fransız ve İtalyan birlikleri geri çekildi. Çanakkale’de bulunan İngiliz birlikleri General Harington’un emriyle savunma pozisyonu aldı.
İngiltere, Ankara Hükümeti ile anlaşma yolları aramaya başladı. Ankara Hükumeti, İstanbul ve Çanakkale boğazlarının denetimini istedi. İngiltere Başbakanı Lloyd George istekleri geri çevirirken, Türk birlikleri de Çanakkale Boğazı’na doğru ilerlemeye başladı.
Damat Ferit ülkeden kaçtı
İzmir’in kurtuluşundan sonra Damat Ferit Paşa, 21 Eylül 1922’de ülkeden kaçtı. Refet Paşa, 19 Ekim’de TBMM Muhafız Grubu’ndan 100 kişilik bir kuvvetle Gülnihal Vapuru ile Mudanya’dan ayrılıp İstanbul’a geldi. Ardından “İstanbul Komutanı” sıfatıyla Selahattin Adil Paşa, 81. Alay ile İstanbul’a girdi. Refet Paşa ve Selahattin Adil Paşa’nın İstanbul’a gelmesine rağmen işgal sonlanmadı. Çünkü mütarekeye göre işgal kuvvetleri barış antlaşması imzalanmasından hemen sonra İstanbul’u boşaltacaktı.
4 yıl 10 ay 23 gün süren işgal sonlandı
24 Temmuz 1923’te imzalanan Lozan Barış Antlaşması’ndan sonra, 23 Ağustos 1923’ten itibaren İtilaf kuvvetleri İstanbul’dan ayrılmaya başladı. Son İtilaf birliği, 4 Ekim 1923’te Dolmabahçe Sarayı önünde düzenlenen törenle Türk bayrağını selamlayarak şehri terk etti. Şükrü Naili Paşa komutasındaki 3. Kolordu ise 6 Ekim 1923’te İstanbul’a girdi ve 4 yıl 10 ay 23 gün süren işgal resmen sonlandı.
